2022 Wolven, heksen en (bij)geloof!
Geloof in de natuurgeneeskunst, toverij was niet ongewoon in de 17e eeuw.
Het raakte in sommige gemeenschappen in de 17e eeuw aan het geloof in hekserij.
In het jaar 1678 heeft de schout van Den Ham een mooi staaltje hiervan in het protocol vastgelegd.
Op zekere dag kwam Derck Lamberts uit het veld met een lelijke wond
aan een van zijn benen. Wat de gewone gang van zaken was in het dorp weten we niet, maar hij vervoegde zich bij Leeferts Swaene. Zij zal wel bekend gestaan hebben om
haar geneeskrachtige kunsten. Daar gekomen ging hij op een tafel of bed liggen en
Swaene Leeferts streek langdurig aan een stuk ‘al grommende met de mond’
om het been, verscheijdene krujsen slaand. Een ‘striekerd’ dus.
De schout van Ommen en Den Ham vond het verstandig om wat verklaringen af te nemen van omwonenden. Niet om nu op verbranding aan te sturen, maar toch.
Misschien waren wat dorpelingen enigszins verontrust of, zoals het zo vaak ging, waren er nog rekeningen te vereffenen.
Er waren in die tijd plaatsen waar het uit de hand liep. In Detmold, even voorbij Osnabrück werden tweede helft 17e eeuw nog 17 heksen verbrand en zelfs kinderen gevangengezet wegens hekserij. Oude, arme of minder intelligente vrouwen liepen het grootste risico om voor heks uitgemaakt te worden. Als iemand voorgeleid werd aan het gerecht, volgden vaak herhaaldelijke martelingen om bekentenissen af te dwingen of meer namen van mogelijke heksen los te krijgen. Wie zich na de bekentenis alsnog bekeerde, werd ‘uit genade’ gewurgd voordat hij/zij verbrand werd en zou ook nog in de hemel kunnen komen. De ondervragers probeerden de ‘verdachten’ zover te krijgen dat ze andere namen noemden van deelnemers aan vermeende heksenvieringen. Af en toe leidde dit tot een kettingreactie van veroordelingen en dientengevolge groepsprocessen, die bij gelegenheid ook kinderen en geestelijken op de brandstapel bracht. In de Nederlanden hadden heksenprocessen plaats tot ongeveer 1613, en in Europa tot 1720. Daarna werd het een tijd rustig, tot in 1674 in Limbricht het allerlaatste heksenproces op Nederlandse bodem plaatsvond: tegen de ‘heks’ Entgen Luyten.
Hier in Den Ham liep het met een sisser af. De schout van Ommen en Den Ham vond geen redenen om Swaene zwaar te straffen.
